Quyền có việc làm và phát triển thị trường lao động  trong Hiến pháp Việt Nam

Với khoảng 54,48 triệu người trong độ tuổi lao động (từ 15 tuổi trở lên) , để phát triển thị trường lao động và tạo việc làm, Chính phủ Việt Nam quan tâm củng cố hệ thống chính sách, pháp luật về lao động và nâng cao hiệu quả các biện pháp triển khai trên thực tế.

Hiến pháp năm 2013 có các quy định cụ thể về  lĩnh vực lao động, việc làm bao gồm quyền làm việc, lựa chọn nghề nghiệp, việc làm và nơi làm việc; quyền được bảo đảm các điều kiện làm việc công bằng, an toàn; được hưởng lương, chế độ nghỉ ngơi, đồng thời nghiêm cấm việc phân biệt đối xử, cưỡng bức lao động, sử dụng nhân công dưới độ tuổi lao động tối thiểu , phù hợp với các chuẩn mực quốc tế trong lĩnh vực này như quy định tại Công ước quốc tế về các Quyền Kinh tế, Xã hội và Văn hóa. 

Bên cạnh Bộ luật Lao động năm 2012 (sửa đổi) và Luật Việc làm (2013), Việt Nam đang tiến hành sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội, Luật Dạy nghề, Luật Đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng và có thời hạn, đồng thời đang xây dựng mới Luật An toàn vệ sinh lao động và Luật Tiền lương tối thiểu. Đặc biệt, người lao động thất nghiệp sẽ được nhận trợ cấp thất nghiệp thông qua chính sách bảo hiểm thất nghiệp bắt buộc được triển khai thực hiện từ năm 2009. 


Ảnh minh hoạ.

Chương trình mục tiêu quốc gia Việc làm và Dạy nghề giai đoạn 2012-2015 tiếp tục góp phần phát triển thị trường lao động và tạo việc làm thông qua việc tăng cường năng lực, đào tạo nghề cho lao động nông thôn, cung cấp tín dụng từ Quỹ Việc làm quốc gia.

Bên cạnh đó, hệ thống pháp luật về kinh tế cũng từng bước được hoàn thiện (Luật Đất đai, Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp, Luật Hợp tác xã, Luật Thuế, Luật Phá sản...), giúp giải phóng sức sản xuất, tạo điều kiện cho thị trường lao động phát triển.  

Việt Nam đã phê chuẩn 20 Công ước của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), trong đó, đáng chú ý có 5 Công ước cơ bản về các vấn đề lao động, việc làm . Riêng trong các năm 2013 và 2014, Việt Nam đã phê chuẩn Công ước số 122 về Chính sách Việc làm và Công ước số 186 về Lao động hàng hải (08/5/2013); Công ước 187 về Khung chính sách thúc đẩy an toàn vệ sinh lao động (23/01/2014). 

Kể từ sau khi Việt Nam gia nhập WTO năm 2007, thị trường lao động Việt Nam đã phát triển và hoàn thiện hơn, đặc biệt các chương trình phát triển thị trường lao động đã hỗ trợ nhiều người dân có việc làm và tăng thu nhập.

Nhờ vậy, tỷ lệ thất nghiệp của lao động trong độ tuổi lao động năm 2014 là 2,45%, trong đó tỉ lệ thất nghiệp ở thành thị là 1,18% và ở nông thôn là 3,01%; chất lượng việc làm, năng suất lao động được củng cố; thu nhập bình quân của người lao động tăng lên. 

Trong giai đoạn 2011-2015, cả nước đã tạo việc làm cho hơn 7,8 triệu lao động, khoảng 8,6 triệu lao động được đào tạo, góp phần nâng tỉ lệ lao động qua đào tạo lên 51,6%. Từ năm 2009 đến nay, Chính phủ đã có 4 lần điều chỉnh định kỳ tiền lương tối thiểu nhằm bảo đảm đời sống cho người lao động. Mạng lưới Trung tâm Dịch vụ việc làm được củng cố. Trung tâm Dự báo và Thông tin thị trường lao động bước đầu được hình thành và vận hành tương đối tốt.

Theo thống kê của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, tính đến tháng 7/2015, đã có 9.924.487 người tham gia bảo hiểm thất nghiệp (chiếm 85% tổng số người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc); số lượt người được hưởng trợ cấp thất nghiệp hàng tháng là 2.119.253 người, chiếm 97,4% số người nộp hồ sơ đề nghị hưởng bảo hiểm thất nghiệp, với mức hỗ trợ bình quân năm 2014 là 1,87 – 2,27 triệu đồng/tháng.

Quỹ Quốc gia về việc làm đã tạo điều kiện cho các nhóm đối tượng yếu thế như lao động là người khuyết tật, người dân tộc thiểu số, lao động ở vùng chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp có cơ hội vay vốn phát triển sản xuất kinh doanh, tạo việc làm cho bản thân và cộng đồng. 

Kết nối cung - cầu lao động bước đầu đã được cải thiện: Các kênh giao dịch trên thị trường lao động ngày càng đa dạng, trong đó mạng lưới cơ sở dịch vụ việc làm đã phát triển với hai loại hình Trung tâm Giới thiệu việc làm Nhà nước (130 Trung tâm) và các doanh nghiệp Dịch vụ việc làm tư nhân (trên 100 doanh nghiệp). Hoạt động của các Trung tâm Giới thiệu việc làm từng bước được hoàn thiện. Các Sàn 
Giao dịch việc làm đã được các địa phương tổ chức và hoạt động nhằm kết nối nhiều hơn cung - cầu về lao động.

Mạng lưới các cơ sở dạy nghề tiếp tục được củng cố và phát triển. Dạy nghề đã từng bước gắn với nhu cầu của thị trường lao động, nhu cầu của doanh nghiệp và từng bước hội nhập quốc tế. Cơ cấu ngành nghề đào tạo đang từng bước điều chỉnh theo cơ cấu ngành nghề sản xuất, kinh doanh. Hình thức đào tạo nghề đã phong phú, đa dạng hơn.

Cả nước hiện có 1.399 cơ sở dạy nghề, bao gồm: 136 trường cao đẳng nghề, 308 trường trung cấp nghề và 849 trung tâm dạy nghề, hơn 266 trường trung cấp chuyên nghiệp, cao đẳng, đại học có dạy nghề.

Thời gian tới, nhằm bảo đảm quyền có việc làm và phát triển thị trường lao động phù hợp với điều kiện trong nước và hội nhập quốc tế, Chính phủ Việt Nam tập trung vào các nhóm giải pháp sau: 

- Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua đẩy mạnh đào tạo kỹ năng, năng lực thực hành đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động trong nước và quốc tế; phát triển hệ thống giáo dục, chuẩn hóa chất lượng đào tạo theo tiêu chuẩn quốc tế; bảo đảm phân bổ lao động đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế. 

- Thúc đẩy thực hiện cơ chế thương lượng, thỏa thuận về tiền lương nhằm bảo đảm tiền lương thực tế được trả đúng theo cơ chế thị trường và phù hợp với sự đóng góp của người lao động. 

- Thúc đẩy quá trình tự do lựa chọn việc làm và dịch chuyển lao động (dịch chuyển dọc theo các cấp trình độ, dịch chuyển ngang giữa các thành phần sở hữu, khu vực, vùng và quốc tế), đáp ứng nhu cầu chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá và hội nhập kinh tế quốc tế; tích cực triển khai các chương trình đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài có thời hạn và theo hợp đồng.

 - Xây dựng đồng bộ cơ sở hạ tầng của thị trường lao động (hướng nghiệp, dịch vụ việc làm, thông tin thị trường lao động) và tổ chức cung cấp các dịch vụ công có hiệu quả; xây dựng hệ thống thông tin thị trường lao động, hệ thống Sàn giao dịch việc làm, đầu tư nâng cao năng lực các Trung tâm Dịch vụ việc làm nhằm tăng cường kết nối cung - cầu lao động. 

 - Hỗ trợ các nhóm dễ bị tổn thương trong thị trường lao động, tăng cường an sinh xã hội cho người lao động trong thời gian đi làm và chuyển đổi việc làm; tăng cường sự tham gia của người lao động vào chế độ bảo hiểm xã hội. 

- Xây dựng quan hệ lao động lành mạnh và nâng cao năng lực của các chủ thể trên thị trường lao động, đặc biệt là năng lực của Nhà nước trong quản lý, tổ chức, điều tiết và hỗ trợ thị trường lao động phát triển. 

BBT