Quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo trong Hiến pháp Việt Nam

Việt Nam là một quốc gia đa tôn giáo, với sự hiện diện của nhiều tôn giáo lớn trên thế giới như Phật giáo, Công giáo, Tin lành, Hồi giáo… và các tôn giáo được hình thành trong nước như Cao Đài, Phật giáo Hòa Hảo, Tứ Ân Hiếu Nghĩa… Nhiều tôn giáo đã tồn tại từ hàng nghìn năm, hàng trăm năm, nhưng cũng có những tôn giáo mới hình thành. Các tôn giáo chung sống hòa hợp và đan xen với các tín ngưỡng truyền thống trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam. 

Theo ước tính có khoảng 95% dân số Việt Nam có đời sống tín ngưỡng, tôn giáo; trong đó có trên 24 triệu tín đồ của các tôn giáo khác nhau (chiếm khoảng 27% dân số), thuộc 38 tổ chức tôn giáo, tăng gần 7 triệu tín đồ so với năm 2003. Cả nước có gần 53.000 chức sắc, 133.700 chức việc tôn giáo và khoảng 27.900 cơ sở thờ tự.

Các ngày lễ tôn giáo lớn như Lễ Giáng sinh của đạo Công giáo, Lễ Phật đản của Phật giáo… đều được tổ chức trọng thể theo các nghi lễ tôn giáo. Hàng năm có khoảng 8.500 lễ hội tôn giáo hoặc tín ngưỡng cấp quốc gia và địa phương được tổ chức.                         

Nhà nước Việt Nam nhìn nhận tín ngưỡng, tôn giáo là nhu cầu tinh thần chính đáng và là một trong những quyền cơ bản của con người; thực hiện nhất quán chính sách tôn trọng, tạo điều kiện thuận lợi để mọi người dân thực hiện quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo; nghiêm cấm mọi hình thức kỳ thị, phân biệt đối xử vì lý do tôn giáo; đồng thời coi trọng thúc đẩy sự hòa hợp giữa các tôn giáo.

Ảnh minh hoạ

Sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, ngay trong phiên họp đầu tiên của Hội đồng Chính phủ (3/9/1945), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh chính sách "tín ngưỡng tự do và Lương, Giáo đoàn kết". Chính sách tôn trọng và bảo vệ quyền tự do thờ cúng và thực hành tín ngưỡng, tôn giáo đã được thể hiện xuyên suốt trong tất cả các bản Hiến pháp Việt Nam qua các thời kỳ. 

Điều 24 Hiến pháp năm 2013 nêu rõ: "Mọi người có quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, theo hoặc không theo một tôn giáo nào. Các tôn giáo bình đẳng trước pháp luật. Nhà nước tôn trọng và bảo hộ quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo. Không ai được xâm phạm tự do tín ngưỡng, tôn giáo hoặc lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo để vi phạm pháp luật”. 

Nguyên tắc không phân biệt đối xử vì lý do tín ngưỡng, tôn giáo được thể hiện rõ tại các điều khoản của Hiến pháp liên quan đến quyền bình đẳng trước pháp luật, quyền bầu cử, ứng cử; các quy định của Bộ luật Dân sự liên quan đến các quan hệ dân sự, lao động, kết hôn  và nhiều văn bản pháp quy khác như Bộ Luật Tố tụng Hình sự, Luật Đất đai, Luật Giáo dục... Luật pháp Việt Nam cũng nghiêm cấm mọi hành vi xâm phạm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của nhân dân, ép buộc người dân theo đạo, bỏ đạo hoặc phân biệt đối xử vì lý do tín ngưỡng, tôn giáo. 

Điều 164 Bộ luật Hình sự (sửa đổi) quy định về tội xâm phạm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của công dân và người vi phạm có thể bị phạt tù từ 3 tháng đến một năm. Các quy định trên hoàn toàn phù hợp với tinh thần và nội dung về tự do tín ngưỡng, tôn giáo đã được nêu trong Tuyên ngôn Thế giới về Quyền con người và Điều 18 Công ước quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị. 

Trên thực tế, người có tín ngưỡng, tín đồ các tôn giáo được tự do bày tỏ đức tin, thực hành các nghi thức thờ cúng, cầu nguyện và tham gia các hình thức sinh hoạt, lễ hội, lễ nghi tôn giáo và học tập giáo lý tôn giáo mà họ tin theo tại gia đình, cơ sở của các tôn giáo hoặc điểm nhóm đăng ký với chính quyền; được tự do chuyển đổi tôn giáo theo quy định của giáo lý, giáo luật của các tôn giáo.  

Trong những năm qua, Nhà nước Việt Nam luôn chú trọng xây dựng, hoàn thiện hệ thống các văn bản luật về tôn giáo. Ngày 18/6/2004, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua Pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo nhằm cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp và thể chế hóa chủ trương, chính sách của Nhà nước về tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, phù hợp với với các văn bản pháp lý quốc tế về quyền con người mà Việt Nam đã tham gia. 

Tiếp đó, ngày 01/3/2005, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 22/2005/NĐ-CP hướng dẫn thi hành một số điều của Pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo; ngày 04/02/2005, Thủ tướng Chính phủ đã có Chỉ thị 01/2005/CT-TTg về đạo Tin lành, trong đó nghiêm cấm việc ép buộc người dân theo đạo hoặc bỏ đạo, tạo điều kiện thuận lợi để các chi hội Tin lành xây dựng nơi thờ tự và đăng ký sinh hoạt tôn giáo. 

Ngày 08/11/2012, Chính phủ đã ban hành Nghị định 92/2012/NĐ-CP quy định chi tiết về biện pháp thi hành Pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo với nhiều điểm mới, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các tổ chức tôn giáo, chức sắc, nhà tu hành và tín đồ trong hoạt động tôn giáo.

Ngày 30/5/2014, Quốc hội đã ra Nghị quyết số 70/2014/QH13 đưa dự án Luật Tín ngưỡng, tôn giáo vào Chương trình xây dựng Luật, Pháp lệnh đến năm 2016. Dự luật hiện đang được đưa ra tham khảo ý kiến rộng rãi của các tổ chức tôn giáo và nhân dân.

Các tổ chức tôn giáo đã đăng ký được pháp luật bảo hộ, được tự do hoạt động tôn giáo, mở trường đào tạo chức sắc, xuất bản kinh sách, sửa chữa và xây dựng cơ sở thờ tự theo quy định của pháp luật. Đến nay, trên cả nước, Phật giáo có khoảng 17.000 ngôi chùa, tịnh xá, tịnh thất, niệm Phật đường; Công giáo có 7.445 cơ sở thờ tự; Tin lành có gần 500 nhà thờ, nhà nguyện; Cao Đài có 1.281 thánh thất; Phật giáo Hòa Hảo có 43 ngôi chùa được công nhận; Hồi giáo có 89 thánh đường… 

Riêng năm 2014 có hơn 900 cơ sở thờ tự được cải tạo, nâng cấp và xây mới. Hiện Phật giáo có bốn học viện Phật giáo, một trường Cao đẳng Phật học và 32 trường Trung cấp Phật học; Giáo hội Công giáo có một Học viện Công giáo, bảy Đại chủng viện và một cơ sở II Đại chủng viện Thánh Giuse tại Hà Nội; Tin lành có một Viện Thánh kinh thần học và một trường Thánh kinh thần học. 

Năm 2014, trên 13.000 người đã tốt nghiệp các khóa đào tạo hoặc bồi dưỡng về tôn giáo; trên 7.000 người đang tham gia các khóa đào tạo, bồi dưỡng chức sắc của các tổ chức tôn giáo. Nhiều tổ chức tôn giáo cũng cử chức sắc, nhà tu hành, tín đồ tham gia các khóa đào tạo về tôn giáo ở nước ngoài.

Hiện Việt Nam có khoảng 250 tăng ni du học tại Ấn Độ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Úc, Hoa Kỳ, Thái Lan, Trung Quốc, Đài Loan, Mi-an-ma; 250 linh mục được đào tạo tại Pháp, Hoa Kỳ, Ý, Phi-líp-pin. Năm 2014 có hơn 2.000 chức sắc, nhà tu hành được các tổ chức tôn giáo phong chức, phong phẩm; trên 1.000 người được bổ nhiệm.

Nhà nước chủ trương giao đất cho các cộng đồng tôn giáo sử dụng lâu dài và đất đai tín ngưỡng, tôn giáo không phải chịu thuế như các loại đất khác.

Những năm qua, hàng trăm héc-ta đất đã được cấp cho các tổ chức tôn giáo để xây dựng cơ sở thờ tự, đặc biệt là: Thành phố Hồ Chí Minh đã cấp cho Tòa Tổng Giám mục xây dựng Trung tâm mục vụ và Tổng Liên hội Hội thánh Tin lành Việt Nam (miền Nam) 7.500m2 đất để xây dựng Viện Thánh kinh thần học; Giáo hội Phật giáo Việt Nam được cấp 20.000m2 để xây dựng Học viện Phật giáo Việt Nam tại Hà Nội; Tòa Giám mục Buôn Mê Thuột được cấp 11.000m2; Tòa Giám mục Đà Nẵng được cấp hơn 9.000m2; Giáo xứ La Vang ở Quảng Trị được cấp thêm 15.000m2  để xây dựng Trung tâm hành hương; Hội truyền giáo Cơ đốc Việt Nam được cấp 6.000m2 để xây dựng trụ sở mới. Nhiều tỉnh đã cơ bản hoàn thành việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các cơ sở tôn giáo như Ninh Bình 94%, Bắc Ninh 90%… 

Nhà nước Việt Nam tôn trọng và bảo đảm quyền tự do và bình đẳng về tín ngưỡng, tôn giáo của các dân tộc thiểu số. Người dân tộc Chăm theo Hồi giáo và đạo Bà-la-môn được tạo điều kiện thành lập các Ban đại diện cộng đồng để hỗ trợ các sinh hoạt tôn giáo, gìn giữ và phát triển tôn giáo truyền thống. Nhà nước hỗ trợ in ấn Kinh thánh song ngữ tiếng Việt và các tiếng của dân tộc thiểu số; đã xuất bản trên 30.000 cuốn Kinh thánh bằng tiếng Ba-na, Êđê, Gia-rai; cho phép in và nhập kinh sách Phật giáo Nam Tông Khơ-me; chuẩn bị xuất bản Kinh Coran song ngữ Việt Nam – Ả rập. 

Tại Tây Nguyên, khoảng 440.000 tín đồ Tin lành, trong đó đại bộ phận là dân tộc thiểu số, đang sinh hoạt tôn giáo bình thường tại 230 chi hội và hơn 1.300 điểm nhóm; số tín đồ tại các chi hội và điểm nhóm nói trên chiếm khoảng 95% tổng số tín đồ. Tại Tây Bắc, hiện có khoảng 180.000 tín đồ Tin lành, trong đó hầu hết là người dân tộc thiểu số với 90% là người Mông. Chính quyền địa phương đã tạo điều kiện cho đồng bào theo đạo Tin lành sinh hoạt tôn giáo tại gia đình hoặc sinh hoạt tập thể theo điểm nhóm. 

Đến nay, đa số các điểm nhóm Tin lành tại các tỉnh Tây Bắc sinh hoạt bình thường, trong đó trên 400 điểm nhóm đã đăng ký với chính quyền. Tại miền Tây Nam Bộ, có khoảng 1,1 triệu tín đồ Phật giáo Nam Tông Khơ-me, sinh hoạt trong 456 ngôi chùa và có một Học viện Phật giáo Nam Tông Khơ-me tại Cần Thơ.

Hoạt động quốc tế của các tôn giáo tại Việt Nam ngày càng được mở rộng. Tòa thánh Va-ti-căng đã bổ nhiệm Đặc phái viên không thường trú tại Việt Nam. Đặc phái viên không thường trú của Va-ti-căng đã thực hiện 31 chuyến thăm Việt Nam, làm việc với tất cả 26 Giáo phận Công giáo và trên 60 tỉnh, thành phố ở Việt Nam. 

Nhà nước còn tạo điều kiện cho các cá nhân, tổ chức tôn giáo Việt Nam tăng cường giao lưu, kết nối với quốc tế. Hàng năm có hàng trăm lượt chức sắc tôn giáo Việt Nam tham dự các hoạt động tôn giáo ở nước ngoài và hàng ngàn lượt cá nhân tôn giáo nước ngoài nhập cảnh vào Việt Nam giảng đạo và tham gia các hoạt động, sự kiện tôn giáo. 

Đại lễ Phật đản (VESAK) Liên hợp quốc được tổ chức tại Hà Nội năm 2008 với trên 1.500 đại biểu đến từ 74 quốc gia và vùng lãnh thổ và tại Bái Đính, Ninh Bình năm 2014 với sự tham dự của hơn 1.000 chức sắc, tín đồ đến từ 95 quốc gia và vùng lãnh thổ; Hội nghị Ni giới thế giới năm 2009 tại Thành phố Hồ Chí Minh có gần 400 đại biểu Phật giáo quốc tế. Năm Thánh 2011 của Giáo hội Công giáo đã được tô chức trang trọng và Lễ bế mạc có sự tham dự của 50 Giám mục, trong đó có sáu Giám mục nước ngoài. 

Nhân kỷ niệm 100 năm đạo Tin Lành vào Việt Nam năm 2011, nhiều hoạt động kỉ niệm lớn được tổ chức tại Hà Nội, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh với nhiều đại biểu Tin lành nước ngoài (Hoa Kỳ, Hàn Quốc…). Hội đồng Giám mục Việt Nam đã đăng cai tổ chức Hội nghị Liên Hội đồng Giám mục Á Châu tháng 12/2012 tại tỉnh Đồng Nai với sự tham dự của trên 120 Giám mục, đại biểu Công giáo từ các Giáo phận Công giáo trong khu vực châu Á và đại diện Tòa thánh Va-ti-căng. 

Hầu hết các tổ chức tôn giáo đã xuất bản báo, tạp chí, bản tin. Theo thống kê từ năm 2006 đến nay, Nhà Xuất bản Tôn giáo đã cấp phép xuất bản 8.683 xuất bản phẩm, trong đó có 4.725 đầu sách với 14.535.464 bản in.

Trung bình mỗi năm có hơn 1.000 ấn phẩm liên quan đến tôn giáo được cấp phép xuất bản, với hơn hai triệu bản in; 1.118 đĩa VCD, CD, DVD; ảnh, lịch, cờ với số lượng 2.546.201 bản, với nhiều ngôn ngữ khác nhau như Anh, Pháp và tiếng dân tộc Khơ-me, Ê-đê, Gia-rai, Ba-na… Hiện Việt Nam đang nghiên cứu in thí điểm Kinh thánh song ngữ Việt - Mông nước ngoài…

BBT